Türkiye

Türkiye Cumhuriyeti
Bayrak
Cumhurbaşkanlığı forsu
Dünya,daki Konumu
Türkiyenin Dünyadaki Konumu
Genel Bilgiler
Başkent	Ankara
Resmi Dili	Türkçe
Milliyet	Türk
Yönetim Bicimi	Parlamenter cumhuriyet
Kurucusu	Mustafa Kemal Atatürk
Kuruluş	TBMM'nin kurulması-23 Nisan 1920 Saltanatın kaldırılmas-1 Kasım 1922 Lozan Antlaşması 24 Temmuz 1923 Cumhuriyetin ilanı 29 Ekim 1923
Yüz Ölcümü	783.562 km²
Nüfus	73.722.988
Para Birimi	TL
Para Birimi	Doğu Avrupa Zaman Dilimi (UTC+2)
Trafik Akışı	sag
Tlf Kodu	+90

Kısaca

• Türkiye, Resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti,dir başkenti “Ankara” olan ve Eski Dünya karaları denilen Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunan ülkedir. Ülke topraklarının bir bölümü Anadolu Yarımadası'nda, bir bölümü ise Balkan Yarımadası'nın uzantısı olan Trakya'da bulunur. Ülkenin üç yanı A(kdeniz, Karadeniz) ve bu iki denizi birbirine bağlayan Boğazlar ile Marmara Denizi ve Ege Denizi ile çevrilidir.
• Komşuları sıra ile

1. Yunanistan
2. Bulgaristan
3. Gürcistan
4. Ermenistan
5. Azerbaycan
6. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti
7. İran
8. Irak
9. Suriye'dir.

• Türkiye, “Azerbaycan”, “Kazakistan”, “Kıbrıs”, “Kırgızistan”, “Özbekistan”, ve “Türkmenistan” ile birlikte günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup Türk Konseyi ve (TÜRKSOY)'un üyesidir.
• Kişi sayısına göre yaygın din (İslâm)'dır.
• Laik bir devlet olduğu için resmi dini yoktur. Ülkenin tek resmi Dili Türkçedir.

Bununla birlikte ülke nüfusunun (%10.6')ini oluşturan Kürtler ve Zazalar ile diğer azınlıkların, gündelik hayatta anadillerini kullanmaları önünde hukukî bir engel yoktur.

• Türkiye, Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı sonunda yenilmesinden sonra, Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine kurulan ardıl devletler içinde (tek bağımsız) devlet olarak devletin Türk nüfus çoğunluğuna sahip toprakları üzerinde (Mustafa Kemal Atatürk) önderliğindeki halkın büyük mücadelesi ile kurulmuştur.
• Arnold Joseph Toynbee gibi bazı tarihçiler ise Türkiye'nin (başlıca ardıl olmak bir yana) tek ardıl devlet sayılması gerektiğini savunurlar. 29 Ekim 1923 tarihinde cumhuriyet ilan edilmiştir.
• Türkiye, aralarında Türk Konseyi, Birleşmiş Milletler, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, Avrupa Konseyi, İslam Konferansı Örgütü, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, Dünya Ticaret Örgütü, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü, Ekonomik İşbirliği Örgütü 'nün bulunduğu birçok uluslararası örgüte üyedir. 3 Ekim 2005 tarihinden itibaren Avrupa Birliği'ne tam üyelik için müzakerelere başlanmıştır. Türkiye, siyaset bilimciler ve ekonomistlere göre bir bölgesel güçtür.

Etimoloji

• Tarihçi İlber Ortaylı bir makalesinde Cenevizli ve Venedikli tüccar ve diplomatların, 12. yüzyılda, Türkiye'yi Turchia ve Turmenia olarak tanımladıklarını belirtir. Ayrıca, Türkiye adı ilk defa 1190'da bir yazılı kaynakta, Haçlı Seferi vak'ayinamesinde geçmektedir.Abdulhaluk Çay ise Turchia tanımını çok daha gerilere götürür ve (Turchia) tabirine ilk defa 6. yüzyılda Bizans kaynaklarında rastlandığını belirtir ve şöyle der "Bu tabir 9. ve 10. yüzyıllarda İdil-Volga Nehri'nden Orta Avrupa'ya kadar uzanan saha için kullanılmıştır.
• Bu kullanımın Kafkasya bölgesinde Hazar Kağanlığı için (Doğu Türkiye)’si, Arpad Hanedanı'nın kurduğu Macar Devleti için Batı Türkiyesi şeklinde olduğunu ve aynı tabirin 12. yüzyıldan itibaren Anadolu için kullanıldığını belirtir. Tarihte 13.&14. yüzyıllarda Mısır Memlûkleri de Türkiye adını kullanmışlardı: "Ed-devlet üt Türkiya" 1250-1387. Türkçedeki kelime anlamı ise (Türk) ve İye (ait) kelimelerinin birleşmesi ile oluşan Türkiye kelimesidir.
• Osmanlı Devleti'nde, 19. yüzyıla kadar Türkiye adı kullanılmadı (Devlet-i Âliyye), (Devlet-i Osmaniye), (Memalik-i Şahane), (Diyar-ı Rum) adları kullanıldı. Fakat dış dünyanın zaman zaman Osmanlı İmparatorluğu adını kullanmak yerine Türkiye adını kullandığı bilinmektedir. O dönemde yabancı dillerle çizilmiş (haritalara) bakıldığında bu durum açıkça ortadadır. Daha sonra, Jön Türkler arasında Osmaniye yerine (Türkistan, Türkeli, Türkili) gibi adlar önerildiyse de, Orta Asya'da Türkistan adlı bir devlet olduğundan bu benimsenmedi.
• Anayasada (1921) "Türkiye" adı yazıldı ve 1923'de devletin resmi adı Türkiye olarak kabul edildi.

Türkiye Cumhuriyeti'nin 29 Ekim 1923'ten 1 Kasım 1928'e kadarki isminin yazılışı Osmanlı Türkçesi ile Türkiye şeklindedir. 1 Kasım 1928 tarihinde (1353) sayılı "Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun"un kabul edilmesi ile yazılış bugünkü halini almıştır.

Cumhuriyet Tarihi

• Türkiye Cumhuriyeti, Mustafa Kemal ve silah arkadaşları tarafından, Kurtuluş Savaşı'nın kazanılması ile, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış ve savaşı kazanan devletlerce paylaşılmış Osmanlı İmparatorluğu'nun Anadolu ve Trakya'da kalan toprakları üzerine kurulmuştur. İstiklal Harbi, (Misak-ı Milli) sınırları içinde ülke bütünlüğünü korumak, milli egemenliğe dayalı, tam bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak için Büyük Millet Meclisi tarfından yönetilen, çok cepheli bir savaştır.
• Kurtuluş Savaşı'nda düşmana karşı koyan, ülkenin direniş örgütlenmeleri ve güçleri olan milli güçler, Osmanlı ordusu ile Kurtuluş (Savaşı milis) ve gönüllülerinden oluşan Kuvayı Milliye'dir.
• Kuvayı Milliye, ülkenin dört bir yanının (Yunan, İngiliz, Fransız, İtalyan) birliklerince ele geçirildiği, Mondros Mütarekesi ile ülkeye ağır koşulların dayatıldığı, Osmanlı ordusunun silahlarının alınıp dağıtıldığı, her şeyin bitti sanıldığı günlerde, milletin tepkisi olarak doğan bir (halk) direnişidir.
• 12 Haziran 1919'da Havza'dan Amasya'ya gelen (Mustafa Kemal Paşa) buradan yayımladığı bildiri ile ülkenin içine düştüğü durumu açıklıkla saptıyor, çözümün bütün güçlerin birleşmesinden geçtiğini vurguluyordu. Mustafa Kemal Amasya'da Anadolu ve Rumeli'de kurulan M(üdafaa-i Hukuk Dernekleri)'ni birleştirme, kongreler yaparak tüm milletin kesin kararına dayalı yeni bir yönetim kurma amacıyla Amasya Tamimi'ni hazırlamıştır.
• Bu tamim milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin kurulması yolunda atılan ilk adımlardır. Milletin teşkilatlandırma ve mücadele yöntemleri belirginleşmiştir. (Milli Egemenlik ve milli bağımsızlık) fikri ilk kez ortaya atılmıştır.
• 8 Temmuz'da İstanbul'a görevinden ve askerlikten ayrıldığını bildirerek, Osmanlı Hükûmeti ile tüm ilişkilerini sona erdiren Mustafa Kemal ertesi gün (Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti) Erzurum Şubesi'nin başkanlığına seçildi. 23 Temmuz 1919'da Mustafa Kemal'in başkanlığında toplanan Erzurum Kongresi'nde alınan karar ile: Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez
• Millî direnişi oluşturmada ikinci büyük adım olan ve 4-11 Eylül 1919 tarihinde yapılan Sivas Kongresi'nde Mustafa Kemal Anadolu ve Rumeli (Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti)'nin başkanı olarak seçilerek Milli Kurtuluş Savaşı'nın yetkili lideri haline gelmiştir.
• 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelen Mustafa Kemal Ankara'yı Anadolu'daki direniş hareketinin (merkezi) olarak seçmiştir.

İstanbul'un işgalinden üç gün sonra Mustafa Kemal, 19 Mart 1920 tarihli bildiriyi yayımlayarak, olağanüstü yetkiler taşıyan bir meclisin Ankara'da toplanacağını bildirerek, T(ürkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş temellerinin) Ankara'da atılmasını sağladı. Atatürk 21 Nisan'da yayımladığı ikinci bir bildiri ile, Meclis'in 23 Nisan günü toplanacağını ve açılış töreninin nasıl yapılacağını duyurdu.

• TBMM, 24 Nisan 1920 günü yaptığı ikinci toplantısında Mustafa Kemal'i başkanlığa seçti. Mustafa Kemal, kendi öncülüğünde kurulan TBMM'nin başkanlığını Cumhurbaşkanı seçildiği gün olan 29 Ekim 1923 tarihine kadar sürdürdü.

Siyasal Hayat

• 9 Eylül 1923'te Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulmuş olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisidir. Merkez kanatta yer alır..

Başlangıçta adı "Halk Fırkası" olan parti 1924 yılındaki kurultayda adını Cumhuriyet Halk Fırkası olarak değiştirdi. 1927 yılında Atatürk tarafından belirlenen, "Cumhuriyetçilik", "Halkçılık", "Milliyetçilik", ve "Laiklik" ilkelerini tüzüğüne ekledi. 1935 yılındaki kurultayda daha önceki dört ilkeye Atatürk'ün kararıyla "Devletçilik" ve '"Devrimcilik" ilkeleri de eklenerek ilkeler altıya çıkarıldı ve partinin adı "Cumhuriyet Halk Partisi" olarak degiştirildi.

• Doğu ve Orta Avrupa sağ ve sol diktatörlerin baskısı altında idi. Almanya'da Hitler İtalya'da Mussolini, İspanya'da Francisco Franco'nun faşist yönetimleri vardı. (Fransa, Belçika ve İsviçre'de) kadınlar en temel insan haklarından biri olan siyasal haklardan yoksun bulunuyorlardı. Yani nüfusun yarısını oluşturan kadınların seçme ve seçilme özgürlükleri yoktu.
• II. Dünya Savaşı'nın hemen ardından, gerek uluslararası siyasetteki gelişmeler, gerekse ülke içindeki yeni oluşumlar rejimin genel niteliğinde önemli değişiklikleri gündeme getirdi. Basında ve mecliste çok partili siyasal sistemi savunan bir anlayış oluştu. Buna CHP genel başkanı ve cumhurbaşkanı (İsmet İnönü) de yaptığı konuşmalarla destek verdi.

Çok Partili Hayata Geçiş

• 1946 yılından itibaren Türk siyasi hayatının CHP dışında (2. bir partinin) kurularak seçimlere çok partili olarak gidilmesi ile başlamıştır.
• Çok partili hayat 1945 yılında Nuri Demirağ tarafından kurulan (Milli Kalkınma Partisi) ile başlamıştır. Fakat Milli Kalkınma Partisi istediği başarıyı elde edememiştir. 1958 yılında kendi kendini feshetmiştir. 7 Ocak 1946'da Dörtlü Takrir'e imza atanlar tarafından kurulan Demokrat Parti'nin (DP) parti genel başkanlığına (Celâl Bayar) getirildi. DP, ekonomi ve siyasette liberal düzenlemeleri savunuyordu.
• 1950 genel seçimleri'nde Demokrat Parti galip olarak çıkmıştır. Yürütmenin başı olan ve devletin atacağı adımlara karar veren kişi Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı süresince cumhurbaşkanı iken DP iktidarından sonra başbakana geçmiştir. Türkiye'yi yürütme (Adnan Menderes) liderliğindeki DP ilk başlarda çok popülerken 1950'lerin sonlarına doğru yaşanan ekonomik sıkıntılar ve hükümetin antidemokratik uygulamaları nedeniyle sıkıntılı bir döneme girmiş ve 1960 yılında yapılan askerî darbe ile çok partili yaşam kesintiye uğramıştır. Darbe neticesinde dönemin cumhurbaşkanı (Celâl Bayar) ve dönemin Başbakanı (Adnan Menderes) idama mahkûm edilmiş fakat baskılar neticesinde Celâl Bayar'ın cezası müebbede çevrilirken, (Adnan Menderes, Hasan Polatkan, Fatin Rüştü Zorlu) idam edilmişlerdir.

Yönetim Biçimi

• Yönetim biçimi Cumhuriyet olan Türkiye Cumhuriyeti, Mustafa Kemal önderliğinde 1923'te kurulmuştur. Resmî dili Türkçedir. Demokratik, la(ik, sosyal bir hukuk devleti) yönetim anlayışı vardır. Kuvvetler ayrılığı esası vardır. Yasama işlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi, yürütme işlerini Hükûmet, yargı işlerini ise bağımsız mahkemeler yapar. Türkiye'de 1923'te cumhuriyetin ilanı ile devlet başkanı, cumhurbaşkanı sıfatını almıştır. Cumhurbaşkanı devletin başı ve başkomutandır. Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk Milleti'nin birliğini temsil eder. Anayasanın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti'nin (yasama) organıdır. Halk tarafından her 4 yılda bir yapılan seçimler ile belirlenen milletvekilleri, TBMM çatısı altında yasama görevini yerine getirmek üzere kanunları belirler. TBMM'ye (550) milletvekili seçilmektedir.
• Türkiye Cumhuriyeti'nde yürütmenin başı olan ve devletin atacağı adımlara karar veren (Başbakan), Bakanlar Kurulu'na başkanlık eder, hükümeti ve icraatlarını yönetir. Türkiye Cumhuriyeti'nde her 4 yılda bir genel seçimle oluşan Meclis tarafından Başbakan, 4 yıl süre ile seçilir.
• Daha çok bilgi için: Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Başbakan

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 9 Eylül 1923'te Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulmuş olan, Türkiye'nin ilk siyasi partisidir. Atatürk zamanında merkezde bir çizgi takip ederken, çok partili düzene geçişle birlikte ortanın soluna doğru kaymıştır. 1927 yılında "Cumhuriyetçilik", "Halkçılık", "Milliyetçilik", ve "Laiklik" ilkelerini tüzüğüne ekledi. 1935 yılındaki kurultayda daha önceki dört ilkeye "Devletçilik" ve '"Devrimcilik" ilkeleri de eklenerek ilkeler altıya çıkarıldı ve partinin adı "Cumhuriyet Halk Fırkası" oldu.

Türk Milleti

• Bugünkü Türk Milleti'nin temelleri, 20. yüzyılda gerileyen ve toprak kaybeden Osmanlı'nın kendini tanımlamasıyla ortaya çıkmıştır. 1912-1913 yılında kaybedilen (Balkan Savaşları) sonunda Balkanlar'dan Anadolu'ya göçenlerle Türklük şuurunun gelişmesi, Türk Milleti'nin oluşmasında ilk olgudur. 1915'deki Çanakkale Savaşı ile de bugünkü Türk Milleti'nin karakteristik özellikleri ortaya çıkmıştır. Çanakkale Savaşı Türk Milleti'nin ne olduğunu özetleyen ikinci bir olgudur. Çanakkale'den sonra Kurtuluş Savaşı'nın kazanılması "Türk Milleti"nin tanımlanmasında üçüncü bir olgudur.
• Amerikalı Türkolog (Carter V. Findley), Dünya Tarihinde Türkler adlı eserinde, bugünkü Anadolu Türkleri'ni Orta Asya steplerinde başlayan ve Ankara'da son bulan bir otobüs yolculuğuna benzetir. Otobüs Ankara'ya gelene kadar pekçok ara durakta durmuş ve bu ara duraklarda yolcuların kimileri inmiş ya da bazı yeni yolcular binmiştir. Bu duraklarda Türkler pekçok kültürel etkileşime girmişler, yeni dinler tanımışlar fakat en önemli mirasları olan Türkçe'yi korumayı başarabilmişlerdir.
• Türkçe, Anadolu Türkleri'nin ve Milleti'nin anlamlandırılmasında temel etkenlerin başında gelmektedir. İkincisi otobüs pekçok durakta durmuş olsa da Orta Asya'da kurulan medeniyetin getirdiği (sağlam kültürel birikim) ve miras, kimliklerini korumak için dayanak olmuştur.
• Türk ırkının temel yapı taşını "Orta Asya Türk kültürü" oluşturur. Bunun yanında Anadolu'dan kaynaklanan medeniyetler ile İslamın getirdiği medeniyetler de Türk Milleti içinde kendine yer edinmiştir.
• Türk milliyetçiliği, dünyada geç gelişen milliyetçilik hareketlerinden birisidir. Türk milliyetçiliği Balkanlardaki ayrışmaların da etkisiyle 1910'dan itibaren güçlenmeye başlamıştır. Türk edebiyat, tiyatro ve diğer sanat eserlerinde aşırı milliyetçi duygular Batı dünyasına göre daha çok görülür.

En Kalabalık 10 İli

Şehirler	Nufus
İstanbul	13.255.685
Ankara	4.771.716
İzmir	3.948.848
Bursa	2.605.495
Adana	2.085.225
Konya	2.013.845
Antalya	1.978.333
Gaziantep	1.700.763
Şanlıurfa	1.663.371
Mersin	1.647.899